Zdumiewająca, niepowtarzalna, a nawet fascynująca – aż trudno dziś uwierzyć, że w ten sposób można mówić o tragedii, gatunku mającym już ponad 2500 tysiąca lat. Próby wyjaśnienia jej genezy były różnorodne: łączono ją z kultem zmarłych lub obrzędami związanymi z przemianą pór roku. Istnieje też hipoteza, że tragedia wywodzi się z religijnego tańca, naśladującego prymitywne mity wegetaryjne. Jednak – jak zaznacza Stanisław Strabryła – hipotezy te nie uwzględniają faktu, że wszystkie wymienione powyżej zjawiska występowały w wielu kulturach, w żadnej nie narodził się gatunek na miarę tragedii antycznej. Zatem pozostaje nam lektura Poetyki Arystotelesa. Więcej…
Wolno szaleć młodzieży, wolno starym zwodzić,
Wolno się na czas żenić, wolno i rozwodzić,
Godzi się kraść ojczyznę łatwą i powolną;
A mnie sarkać na takie bezprawia nie wolno?
Niech się miota złość na cię i chytrość bezczelna –
Ty mów prawdę, mów śmiało satyro rzetelna. Więcej…
Bez wątpienia psalm, jak żaden inny gatunek biblijny, wywarł ogromny wpływ na rozwój literatury nowożytnej. Starotestamentowe psalmy chętnie tłumaczono i parafrazowano, jednym z nowszych nawiązań do nich jest piosenka Boney M. Rivers of Babilon.
Psalm jest gatunkiem zaliczanym do liryki religijnej, wykonywano go przy akompaniamencie muzyki, o czym świadczy sama nazwa – greckie psalmos pochodzi od słowa psallo i oznacza ‘wprawiać w ruch struny instrumentu muzycznego’. Nie mają jednego autora, powstawały w różnym czasie, najstarsze już XI wieku p.n.e., Więcej…
Przypowieść w Biblii hebrajskiej może oznaczać przysłowie, zagadkę, satyrę, alegorię (ale nie w dzisiejszym rozumieniu tego słowa) albo opowiadanie, natomiast w Nowym Testamencie możemy znaleźć przypowieść-opowiadanie, przypowieść-przykład, aforyzm, metaforę, podobieństwo. Widać zatem, że w kulturze hebrajskiej termin ten jest szeroko rozumiany. Więcej…
Poetyka – jak dowiadujemy się z książki Elżbiety Sarnowskiej-Temeriusz Zarys dziejów poetyki – jest najpełniejszą ocalałą wypowiedzią Arystotelesa Stagiryty na temat poezji. Nie jedyną. Wcześniej napisał np. dialog O poetach, pracę poświęconą ateńskiej twórczości dramatycznej Didaskaliai czy tekst o poezji towarzyszącej igrzyskom pytyjskim Pythionikai. W starożytności tytułowano dzieło Peri poiētikēs i (po łacinie) Ars poetica. Więcej…
W pierwszej części artykułu zostało szkicowo opisane tło biograficzne i filozoficzne, na jakim powstało dzieło Arystotelesa i krótko scharakteryzowana kategoria mimesis. Teraz czas przyjrzeć się konkretnym postulatom Arystotelesa dotyczącym tragedii (na jej marginesie porusza problemy związane z komedią i eposem) oraz temu, co rozumieć mamy pod pojęciem katharsis. Więcej…
Starożytni Grecy genezę poezji tłumaczyli za pomocą mitów – podań związanych z ich religią. Zawierały one w sobie treści, w które wierzyli, darzyli je czcią, za ich pomocą wyjaśniali zjawiska, jakich nie mogli pojąć. W swej najbardziej archaicznej teorii poezji mocno zaakcentowali jej sakralny charakter. Z czasem rozmaite formy towarzyszące obrzędom ewoluowały, krystalizując się w postaci do dzisiaj nam znanych gatunków literackich, takich jak tragedia, komedia czy oda. Więcej…
Zanim w starożytnej Grecji zaczęła kształtować się krytyczna refleksja na temat poezji, panowała raczej zgoda, że poeta jest pod szczególną opieką bogów. Jednak kiedy zarówno tematyka utworów, jak i ich interpretacja przestały być ściśle powiązane z religią, pojawiały się różne zdania na ten temat. Poza tym zaczęła rozwijać się (początkowo w obrębie filozofii) poetyka – jeden z filarów współczesnej teorii literatury. Więcej…
Jeżeli chcemy krótko scharakteryzować hymn, możemy po prostu powiedzieć, że jest to oda religijna. Dzisiaj gatunki te częściowo zatraciły swój charakter pieśni uroczystej, pisanej stylem podniosłym – twórcy często poddają je zabiegom parodystycznym.
W starożytności „hymn” był terminem niejednoznacznym, mógł oznaczać synonim każdego utworu lirycznego lub nazwę gatunkową. Nieco inaczej było z „odą”, która znaczyła tyle co „pieśń”. Więcej…
W Nowym Testamencie listy stanowią 21 z 27 ksiąg, podczas gdy w Starym Testamencie wcale się nie pojawiają jako gatunki autonomiczne, ich treść bywa jednak cytowana. Różnicę tę tłumaczy się wpływami kultury hellenistycznej oraz specyfiką apostolskiego nauczania – nie zawsze krzewiciel nowej wiary mógł być z wspólnotą, wtedy pisał do niej listy. Więcej…