Kiedyś to, co jest napisane w Biblii traktowano dosłownie. Tak więc wierzono, że Bóg stworzył świat w sześć dni, Kain zabił Abla, a biblijny potop zalał całą Ziemię. Z czasem jednak taka interpretacja treści Pisma Świętego zaczęła wchodzić w konflikt z ustaleniami naukowców. Skutkiem tego było powstanie hermeneutyki biblijnej, której celem jest rozpoznanie prawdziwego, zgodnego z zamiarem autorów sensu Biblii.
Pismo Święte – zgodnie z nauką Kościoła – spisane zostało przez ludzi, którzy znajdowali się pod natchnieniem Ducha Świętego. Jednak natchnienie nie odbierało im wolnej woli, mieli oni wpływ na redakcję swoich dzieł. Poza tym pisali w określonych warunkach historycznych, społecznych i kulturowych. Duch Święty posługiwał się zawsze konkretnym człowiekiem, jego osobowość pozostawiła swój ślad na treści Słowa Bożego. Dlatego hermeneutyka biblijna zaleca stosowanie kilku zasad w interpretacji Biblii:
1. Krytyka tekstu – należy ustalić czy tekst, którym chcemy się zająć jest zgodny z dziełem oryginalnym (czy jest prawidłowym odpisem tego dzieła). Najprościej rzecz ujmując musimy być pewni, że dysponujemy przekładem Biblii zaakceptowanym przez Kościół.
2. Krytyka literacka – badamy język, kompozycję, historię gatunku i rodzaju literackiego, jakim się zajmujemy. Analizujemy też teść fragmentu próbując znaleźć dla niego kontekst i miejsca paralelne w całej Biblii.
3. Krytyka historyczna – rozpoznajemy realia religijne, historyczne, kulturowe i społeczne, w jakich powstało dzieło. Próbujemy zrekonstruować osobowość autora oraz miejsce i czas jego działalności literackiej.
Powyższe kryteria przygotowują grunt pod dalsze badania. Pierwszym obszarem zainteresowania hermeneutyki biblijnej jest noematyka, czyli teoria sensów biblijnych. Autor przekazuje poznaną prawdę albo poprzez pojęcia i sądy mające sens dosłowny, albo za pomocą opisu osób, rzeczy lub wydarzeń posiadających sens wyrazowy, a często też typiczny. Ten ostatni może mieć znaczenie prorockie w perspektywie Nowego Testamentu i jest wyłącznym dziełem Ducha Świętego (autor nie umie pojąć proroctwa). Sens typiczny koncentruje się wokół osoby Chrystusa, życia wiecznego, nauki moralnej i prawd trudnych do pojęcia rozumowego, których odkrycie i zrozumienie wymaga czasu. Do sensu dosłownego zaliczmy też sens wywnioskowany, wyprowadzony z tekstu drogą rozumową.
Hermeneutyka zajmuje się też heurystką, czyli podaje zasady poszukiwania sensu Pisma Świętego. Treść Biblii ma być wyjaśniona tak, aby nie pozostawała w sprzeczności z nauką Kościoła, jeśli taka sprzeczność zachodzi, interpretacja zostaje odrzucona.
Proforystyka to trzeci obszar zainteresowania hermeneutyki biblijnej. Zajmuje się ona sposobami ujawniania sensów biblijnych. Mogą być one rozpowszechniane za pomocą nauki pastoralnej, duszpasterstwa oraz prac naukowych.
Źródło:
K. Bukowski, Biblia a literatura polska, Warszawa 1990.
Autor: Joanna Wiśniewska