Powstawała w tym samym czasie co obrzędowy taniec i muzyka. Dlatego ściślejszym terminem na nazywanie tej twórczości jest słowo „melika”, oddające jej pieśniowy charakter i zaznaczający konieczność wykonywania utworu przy akompaniamencie instrumentów. „Liryka” (nazwa etymologicznie wywodząca się od liry) to termin późniejszy – szerzej zaczęto go używać dopiero w okresie hellenistycznym, a jego „zwycięstwo” przypieczętowała kultura starożytnego Rzymu. W pismach Rzymian dominuje lyricus nad melos. Więcej…
W części pierwszej omówione zostały te gatunki liryczne, które kierowano do samych bóstw. Poniżej można przeczytać charakterystykę pozostałych. Etymologię słowa enkomion wyprowadzano od „śpiewania po wsiach”. Początkowo prawdopodobnie była to pieśń uszczypliwa, choć w zachowanych tekstach nie ma już takiego charakteru, najczęściej są to utwory pochwalne, pisane na cześć osób wybitnych, a jednocześnie nie dające zakwalifikować się do innego gatunku (np. trenu czy skolionu). Więcej…
Komedia jest siostrą tragedii, zrodzoną dla utrzymania równowagi w świecie gatunków literackich. Tak jak tamta miała być poważna i wywoływać w odbiorcach silne przeżycia, tak ta musiała bawić. Patosowi, zwartej kompozycji i jednolitemu, wysokiemu stylowi przeciwstawiła wesołość, luźną budowę oraz różnorodność stylistyczną. Więcej…
W języku polskim słowo „kazanie” pochodzi od „kazać” znaczącego tyle co „mówić”, „przemawiać”. W staropolszczyźnie funkcjonowały też inne nazwy pochodzące z łaciny: oratio, sermo (pierwotnie używane w odniesieniu do kazań ewangelicznych), collatio (kazanie wieczorne), a także homilia, czyli komentarz do wybranego fragmentu Biblii, przeznaczony do lektury na dany dzień, czytany w czasie nabożeństwa. Dla chrześcijan najważniejszym kazaniem ewangelicznym jest wygłoszone przez Chrystusa Kazanie na Górze. Więcej…
Kiedyś to, co jest napisane w Biblii traktowano dosłownie. Tak więc wierzono, że Bóg stworzył świat w sześć dni, Kain zabił Abla, a biblijny potop zalał całą Ziemię. Z czasem jednak taka interpretacja treści Pisma Świętego zaczęła wchodzić w konflikt z ustaleniami naukowców. Skutkiem tego było powstanie hermeneutyki biblijnej, której celem jest rozpoznanie prawdziwego, zgodnego z zamiarem autorów sensu Biblii. Więcej…
W zamierzchłych czasach po miastach-państwach starożytnej Grecji chodzili aojdowie i śpiewali ich mieszkańcom pieśni, dla których inspiracją były mity oraz legendarne wydarzenia historyczne. Początkowo ich pieśni były improwizowane, zapewne każde kolejne wykonanie nieznacznie różniło się od poprzedniego. Z czasem zaczęto spisywać ich treść. W ten sposób rodził się epos. Chociaż gatunek ten znano w krajach starożytnego Wschodu, to jednak jego tradycja nie oddziaływała na epos europejski, dla niego najważniejsze było dziedzictwo starożytnej Grecji, przede wszystkim Iliada i Odyseja. Więcej…
W pierwszym artykule dotyczącym eposu został on scharakteryzowany z perspektywy tych, którzy zajmowali się jego teorią w starożytności i romantyzmie. Jednak należy podać jeszcze kilka istotnych cech tego gatunku, aby jego obraz był możliwie pełny.
Powróćmy na chwilę do problemu prezentowania w epopei jej bohaterów. Poza tym, że mieli oni kontakt ze światem bogów, byli przede wszystkim związani ze swoją społecznością i także na jej tle są charakteryzowani. Więcej…
Biblia to też literatura. Jednak nie zawsze było to takie oczywiste. Zainteresowanie Biblią jako dziełem literackim rozpoczęło się dopiero na przełomie XVIII i XIX wieku. Wcześniej nikt nie kwestionował, że Pismo Święte wywierało zasadniczy wpływ na rozwój europejskiej kultury, inspirowało przedstawicieli wszystkich sztuk. W czasach trwania romantyzmu zainteresowano się innym problemem – czy na treść Pisma Świętego miały wpływ inne niż judaistyczna tradycje literackie. Odpowiedź brzmiała: tak. Więcej…
Za twórcę gatunku epickiego „bajka literacka” uważa się żyjącego w VI w. p.n.e. Ezopa, chociaż w pierwotnej formie ma ona pochodzenie ludowe. Zaliczamy ją do literatury dydaktycznej ze względu na morał, który często jest wprost sformułowany na początku lub na końcu utworu. Jednak przede wszystkim ma ona być odbiciem świata ludzi, ich cechy oddawane są za pomocą zwierzęcych alegorii. Więcej…
Słowo „apokryf” z greckiego apokryphos znaczy „ukryty przed oczami ludzi, tajemny”. Nazwa ta obejmuje utwory, które pomimo pewnego podobieństwa do ksiąg znajdujących się w Biblii nie zostały włączone do kanonu Pisma Świętego, chociaż mają charakter religijny. Ponieważ poszczególne wyznania chrześcijańskie uznają różną ilość ksiąg za kanoniczne, niektóre z tych akceptowanych przez rzymskich katolików są uważane za apokryfy przez Kościoły protestanckie. Więcej…